Το Κουαρτέτο του Χάρλεμ, James Baldwin

Καταλαβαίνω ότι έχω διαβάσει ένα σπουδαίο βιβλίο όταν το φέρνω συχνά πυκνά στο μυαλό μου και ας έχει περάσει καιρός από τότε που το έπιασα για πρώτη φορά στα χέρια μου. Για ένα τέτοιο βιβλίο αποφάσισα να γράψω σήμερα.

Δυστυχώς, ο τραγικός θάνατος του George Floyd και το ζοφερό σκηνικό βίας στην Αμερική, αποτέλεσαν μια αφορμή να ξαναθυμηθώ το  Κουαρτέτο του Χάρλεμ του James Baldwin, (από τις εκδόσεις Πόλις, σε μετάφραση του Χρήστου Αστερίου), ένα βιβλίο επίκαιρο και χρήσιμο.

 

Ας τα πάρουμε, όμως, από την αρχή. Ο James Baldwin (1924-1987), γεννήθηκε στο Χάρλεμ της Νέας Υόρκης. Πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους μεταπολεμικούς συγγραφείς της Αμερικής. Σε όλη του τη ζωή υπερασπίστηκε τους μαύρους και υπήρξε εμβληματική μορφή του κινήματος των πολιτικών τους δικαιωμάτων. Διαβάζω για εκείνον ότι άλλοι τον θεωρούσαν ριζοσπάστη, άλλοι όχι, κάποιοι τον εκθείασαν και κάποιοι τον επέκριναν. Έγραψε αρκετά. Το Κουαρτέτο του Χάρλεμ ήταν το τελευταίο του μυθιστόρημα, το κύκνειο άσμα του, και εκδόθηκε το 1979.

Αυτή η εικόνα δεν έχει ιδιότητα alt. Το όνομα του αρχείου είναι 99425289_780168329182091_6696605990223085568_n-1-238x300.jpeg

Σε αυτό το βιβλίο ξεδιπλώνει την ιστορία του Άρθουρ Μοντάνα, «αυτοκράτορα της σόουλ», και της παρέας του, του Φιστίκη, του Τραγανού και του Κόκκινου, μέσα από τη φωνή και τις αναμνήσεις του μεγάλου του αδερφού και ατζέντη του για μεγάλο διάστημα, του Χαλ. Μέσα από την αφήγησή του μεταφέρομαι στο σπίτι, τις συνήθειες και την καθημερινότητα μιας οικογένειας μαύρων στη περιοχή του Χάρλεμ, από την δεκαετία του 40 και έπειτα.  Η παρέα, και αργότερα ο Άρθουρ στη σόλο πορεία του, γεμάτη από όνειρα και πάθος για τα γκόσπελ, θα ταξιδέψει για να παίξει μουσική,  από τον Νότο των ΗΠΑ μέχρι την Ευρώπη. Στον Νότο ειδικά θα ζήσουν άγριες καταστάσεις.  Ο έρωτας, ο ρατσισμός, η απώλεια, ακόμα και η ευτυχία που θα βιώσουν είναι γεμάτα βιαιότητα. 

Από τις πρώτες σελίδες του βιβλίου ο Χαλ συγκλονισμένος και με βαθύ πόνο αναφέρεται στο βίαιο θάνατο του ναρκομανή και ομοφυλόφιλου αδερφού του «στις αντρικές τουαλέτες στο υπόγειο μιας λονδρέζικης παμπ». Ο Άρθουρ, μέσα από τα μάτια του μεγάλου του αδερφού, είναι ένα αγόρι ευαίσθητο, χαρισματικό μα και τόσο αυτοκαταστροφικό.  Κάπου γράφει για αυτόν σπαρακτικά:

Μου λείπει, μου λείπει, μου λείπει, μου λείπει – μου λείπει περισσότερο απ’ όσο μπορεί να σου λείψει ο πονόδοντος, περισσότερο απ’ όσο σου λείπει το χαμένο σου δόντι, το κομμένο σου πόδι, το παιδί που έρχεται στον κόσμο πεθαμένο.

Θυμάμαι έντονα ότι κράτησε αρκετές μέρες η ανάγνωση του Κουαρτέτου. Άλλες φορές κυλούσε σαν νεράκι. Άλλες φορές το συνέχιζα με δυσκολία συναισθηματική. Με τρόμαζε για όσα προκαλούσε μέσα μου. Πάντοτε, ωστόσο, με συνέπαιρνε σελίδα με τη σελίδα, πρόταση με τη πρόταση. Με καθήλωνε. Σχεδόν αισθανόμουν ότι ακούω τους μουσικούς αυτοσχεδιασμούς της παρέας στις εκκλησίες όπου έπαιζαν. Προσπαθώντας να φρεσκάρω τη μνήμη μου, καθώς έχουν περάσει σχεδόν έξι μήνες από τότε που το διάβασα, ξεφυλλίζω το σημειωματάριό μου και ανατρέχω στις σκέψεις που κρατούσα για το βιβλίο. Ανάμεσα σε διάφορα σημείωνα φράσεις του συγγραφέα που μου κινούσαν το ενδιαφέρον:

Λες στον μικρό σου αδερφό πως όλα θα πάνε καλά. Κι εκείνος σε κοιτάζει στα μάτια και σε ρωτάει: «Μου λες αλήθεια»;

Την ώρα που διάβαζα αυτές τις προτάσεις ήταν σαν να αντικρίζω η ίδια τα μάτια του Άρθουρ. Ορθάνοιχτα. Βίαια ειλικρινή. Μόνο σε εμένα άραγε δημιουργεί τόσες εικόνες και συναισθήματα, αναρωτιόμουν τότε. Φυσικά όχι. Λίγο παρακάτω οι συμβουλές του Πόλ, του πατέρα τους, ο οποίος ήταν και ο ίδιος μουσικός:

Πρόσεξε τι θα σου πω αγόρι μου. Ποτέ μα ποτέ μην προσπαθήσεις να ξεφύγεις από κάτι βάζοντάς το στα πόδια. Αν το κάνεις αυτό, να ξέρεις ότι κάποια στιγμή εκείνο από το οποίο προσπάθησες να ξεφύγεις θα ξαναβρεθεί στο δρόμο σου – και τότε να είσαι σίγουρος δεν θα μπορέσεις να γλιτώσεις από αυτό με τίποτα.

Αυτή η εικόνα δεν έχει ιδιότητα alt. Το όνομα του αρχείου είναι 99425504_665516213999006_6950666843518402560_n-1-253x300.jpg

Τα κυρίαρχα θέματα τα οποία πραγματεύεται το βιβλίο είναι αυτά της σεξουαλικότητας και της φυλής, της διαφορετικότητας. Με τρόπο τολμηρό και ειλικρινή. Και το συναίσθημα του φόβου εναλλάσσεται συνεχώς με εκείνο της οργής, σαν να αλληλοτροφοδοτούνται.

Όταν ολοκλήρωσα το Κουαρτέτο του Χάρλεμ σημείωνα στο σημειωματάριό μου. μεταξύ άλλων, ότι ήμουν αρκετά μουδιασμένη να ξεκινήσω ένα νέο βιβλίο. Οι ήρωές του, όλοι τόσο καλά δουλεμένοι, άρτια φτιαγμένοι και ολοκληρωμένοι, κινούνταν ακόμα μέσα μου, βαριά αλλά και αέρινα ταυτόχρονα, για αρκετό διάστημα. Προσωπικά, και πέρα από τα πολύ σημαντικά, η αγάπη, η λατρεία, του Χαλ για τον μικρό του αδερφό με συγκίνησε βαθύτατα. Δεν γνωρίζω αν συνέβη και σε άλλους αναγνώστες, πάντως αγάπησα ειλικρινά τους δύο ήρωες του βιβλίου. Να ένα σπουδαίο βιβλίο να ξεκινήσεις τη χρονιά σου, σημείωνα στις αρχές του έτους. Μπορεί να είναι ένα απαιτητικό βιβλίο αλλά σε αποζημιώνει. 

InfoΤο κουαρτέτο του Χάρλεμ, James Baldwin

Μετάφραση: Χρήστος Οικονόμου

Εκδόσεις Πόλις, 2019

768 σελ., ISBN 978-960-435-666-9

Από τις εκδόσεις Πόλις κυκλοφορεί ένα ακόμα βιβλίο του Baldwin με τίτλο Δεν είμαι ο νέγρος σου, σε μετάφραση Ισμήνης Θεοδωροπούλου.

Φωτογραφίες άρθρου: Ελένη Παπαστεργίου

https://www.instagram.com/eleni_pps/

Coming up: Ο Αχυρώνας Φλέγεται, Ούιλλιαμ Φώνκερ

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *