Η Όλιβ Κίττριτζ είναι μια γυναίκα δυναμική αλλά και ευαίσθητη. Μια γυναίκα που αγαπά πολύ αν και της είναι δύσκολο να συμπαθήσει κάποιον. Μια γυναίκα που δεν ξέρει να δείξει το πως αισθάνεται. Μια γυναίκα αντιπαθητική εκ πρώτης όψεως αλλά και με ουσιαστική ενσυναίσθηση. Είναι έτσι αλλά και είναι και αλλιώς. Και η Elizabeth Strout μας τη συστήνει δείχνοντάς τη σε διάφορες φάσεις της ζωής της, άρα και σε διαφορετικές εκδοχές της προσωπικότητάς της. Λίγο πιο άγουρη, λίγο πιο ώριμη, κάπου κουρασμένη λιγότερο και κάπου περισσότερο, κάποιες φορές σε απόγνωση και κάποιες φορές αισιόδοξη (με τον δικό της, ιδιαίτερο τρόπο). Σε ιστορίες στις οποίες πρωταγωνιστεί αλλά και σε ιστορίες στις οποίες απλά τυχαίνει να περνάει και να φεύγει χωρίς να γίνει ιδιαίτερα αντιληπτή. Και εμείς βλέπουμε μια Όλιβ να μεγαλώνει και να χωράει την πραγματικότητα και τη ζωή μέσα της με τον μοναδικό της τρόπο.
Δεκατρείς ιστορίες ανεξάρτητες μεταξύ τους αλλά με πολλά συνεκτικά σημεία. Διηγήματα, φαινομενικά, αλλά και σπονδυλωτό μυθιστόρημα. Όλες οι ιστορίες διαδραματίζονται στο Μέην, σε μια -φανταστική- μικρή παραθαλάσσια πόλη όπου όλα συμβαίνουν κάπως πιο αργά, όπως συνηθίζεται στις μικρές πόλεις. Η Όλιβ Κίττριτζ ζει μαζί με τον άντρα της τον Χένρι. Έχουν έναν γιο. Ήταν καθηγήτρια μαθηματικών και λατρεύει τον κήπο και τα λουλούδια της. O γιος θα μεγαλώσει, κάποια στιγμή ανοίγει τα φτερά του, δεν θα είναι μόνο ο γιος της, θα είναι και ο σύζυγος κάποιας άλλης γυναίκας. Ο Χένρι δεν θα παραμείνει στο πλευρό της, θα την κοιτάει με ένα βλέμμα άδειο. Στο παρόν της Όλιβ συγκρούονται αθόρυβα οι αναμνήσεις από το παρελθόν και οι φόβοι για το μέλλον.
Είναι το τέταρτο βιβλίο της Elizabeth Strout που διαβάζω. Κάθε φορά μαγεύομαι από τον τρόπο που παρατηρεί το μικρό και το μεγάλο, με την ίδια σχεδόν ακρίβεια. Δίνει την ίδια σημασία και αφουγκράζεται τους ήρωές της και τις κινήσεις τους. Κάνει χώρο στις κινήσεις τους και δίνει χρόνο στις στιγμές τους. Αφήνει να απλωθούν γενναιόδωρα. Γιατί οι στιγμές αυτές, ακόμα και οι πιο μικρές, είναι που συγκροτούν τα θέματά της, τα πιο μεγάλα και σημαντικά: την μητρότητα, την απώλεια, την αγάπη, τη συγχώρεση, το τέλος μιας σχέσης ή μιας εποχής, το πέρασμα του χρόνου. Αυτό το αμείλικτο πέρασμα του χρόνου διαγράφεται ξεκάθαρα στα βιβλία της. Η Strout δεν αρκείται σε ξερές περιγραφές αλλά ούτε σε βαρύγδουπες. Εξηγεί το κάθε τι και προσπαθεί να σου δώσει να καταλάβεις.
Η Όλιβ ένιωθε μια στενοχώρια διαφορετική από τις άλλες φορές. Αυτό πήγαζε από τον Κρίστοφερ. Εντάξει. Ωστόσο, ήταν σαν να βρισκόταν πιασμένη στην αρπάγη μιας ανυποχώρητης λύπης για το παρελθόν. Την είχε πνίξει ένα βαθύ, προσωπικό αίσθημα ντροπής, λες και την είχαν πιάσει στα πράσα να σουφρώνει από ένα μαγαζί, πράγμα που δεν είχε κάνει ποτέ της. Αυτή η ντροπή σάρωνε τελείως την ψυχή της, σαν τους υαλοκαθαριστήρες που έβλεπε μπροστά της: δύο μεγάλα, μαύρα μακριά δάχτυλα που κουνιούνταν και την επέπλητταν ρυθμικά και αμείλικτα.
Σε όλες τις ιστορίες υπάρχει διάχυτη η μοναξιά και η μελαγχολία (ίσως και κατάθλιψη, ποιος ξέρει…), διανθισμένη με χιούμορ. Εκείνο το χιούμορ το αιχμηρό, το απαραίτητο για να προχωρήσεις, για να πας για ύπνο και να καταφέρεις να ξυπνήσεις το άλλο πρωί. Εκείνο το χιούμορ που επιστρατεύεται όταν όλα καταρρέουν. Ακόμα και ανάμεσα σε άλλους ανθρώπους, πάντως, οι ήρωες νιώθουν βασικά μόνοι. Και οι περισσότεροι προσπαθούν να πιαστούν με νύχια και δόντια από κάποιον άλλον. Και όταν εκείνος τους εγκαταλείπει ή τους απογοητεύει ή απλά έρχεται η ώρα να φύγουν κόβονται τα πόδια τους.
Δεν καταλαβαίνω πως μπορεί να είναι (αν είναι) συμπαθής η Όλιβ. Ακόμα και τώρα σκέφτομαι και αναρωτιέμαι. Ίσως, ενδεχομένως, γιατί η Strout σου έχει δώσει όλα εκείνα τα απαραίτητα στοιχεία που σου επιτρέπουν να κατανοήσεις, να δεις από που ξεκίνησε και που έχει φτάσει, πόσα έχει καταφέρει παρά τις δυσκολίες. Και ίσως γιατί δεν είναι αναγκαίο να την συμπαθήσεις, απλά να την αποδεχτείς, όπως αποδέχεσαι τον εαυτό σου, ακόμα και τα χειρότερα στοιχεία του εαυτού σου, ακόμα και εκείνα που πολύ θα ήθελες να αλλάξεις αλλά δεν θα αλλάξεις ποτέ.
Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει ένα μικρό σχόλιο της Strout για την Όλιβ Κίττριτζ. Δεν σου λέει κάτι παραπάνω από όσα ήδη είχες καταλάβει αλλά έχει τη σημασία του να το διαβάζεις και να επιβεβαιώνεις την αίσθηση που σου έχει αφήσει αυτό το υπέροχο βιβλίο:
Βλέπω τον εαυτό μου σε όλους μου τους ήρωες. Για να μπορέσω να φανταστώ πως θα ήταν αν ήμουν ένας άλλος άνθρωπος, πρέπει να χρησιμοποιήσω τις δικές μου εμπειρίες και τον τρόπο που ανταποκρίνομαι στον κόσμο. (…) και θα ήθελα οι αναγνώστες μου να νιώσουν πως όλοι είμαστε, λίγο πολύ, σε μια παρόμοια κατάσταση, αφού όλοι αγαπάμε και απογοητεύουμε ο ένας τον άλλο, και οι περισσότεροι από μας κάνουμε ό,τι καλύτερο μπορούμε και πως άλλοτε αποτυγχάνουμε κι άλλοτε πετυχαίνουμε σε όσα κάνουμε και αυτό είναι η ζωή μας.
Η Όλιβ, τελικά, κάνει ό,τι καλύτερο μπορεί.
Η Elizabeth Strout γράφει από μικρή και σε όλα της τα βιβλία -τουλάχιστον όσα έχω την τύχη να διαβάσω και να αγαπήσω- παραμένει απλή και ουσιαστική. Γράφει για αυτό τον αξεδιάλυτο (δανείζομαι από την ίδια) κόσμο και κάνει μια απλή ιστορία να είναι ενδιαφέρουσα και να σε αφορά. Το 2019 κέρδισε το βραβείο Pulitzer για την Όλιβ Κίττριτζ.
Info Όλιβ Κίττριτζ, Elizabeth Strout Μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου
Εκδόσεις Άγρα