Αν και έχουν περάσει χρόνια, θυμάμαι ακόμα να διαβάζω τις πρώτες σελίδες του βιβλίου Αλλαγή: Μέθοδος του Εντουάρ Λουί, στο πλοίο για τη Σύρο. Αυτή ήταν η πρώτη μου επαφή με τον συγγραφέα. Θυμάμαι τους παλμούς να ανεβαίνουν. Θυμάμαι τον θυμό να αναβλύζει, αλλά και τη λύτρωση να έρχεται. Κάτι να μετακινείται ελαφρώς μέσα μου. Θυμάμαι, τέλος, να μην μπορώ να το αφήσω από τα χέρια μου. Έπειτα διάβασα ένα ένα, με μεγάλα διαλείμματα ενδιαμέσως, όλα τα βιβλία του. Μέχρι και το πιο πρόσφατο, την Κατάρρευση, με την οποία κλείνει τον οικογενειακό κύκλο, τα βιβλία του δηλαδή με θέμα την οικογένειά του και τη βία (με τα τόσα πολλά πρόσωπα) μέσα σε αυτή.
Ο Εντουάρ Λουί γεννήθηκε το 1992 στη Γαλλία και ξεκίνησε να γράφει από πολύ νωρίς. Κατάφερε να σπουδάσει παρά τις αντίξοες συνθήκες που είχε να αντιμετωπίσει και κατάφερε να αλλάξει τη ζωή του. Ξέρει τη βία και τον ρατσισμό από πρώτο χέρι. Πάμφτωχος, γκέι, μεγαλωμένος σε μια οικογένεια εξαθλιωμένη. Γράφει βιβλία αυτοβιογραφικά που αφορούν την κοινωνία και αυτό εδώ, το όγδοο που μεταφράζεται στα ελληνικά, είναι ένα βιβλίο για τον μεγάλο του αδερφό, για τον πρόωρο χαμό του, μόλις στα 39 του χρόνια, και κυρίως για την απόσταση ανάμεσά τους.
Ο Λουί ξεκαθαρίζει από την αρχή ότι δεν αισθάνεται λύπη ή στεναχώρια για αυτό τον θάνατο. Και γράφει ένα βιβλίο σαν να προσπαθεί να δικαιολογήσει, στους άλλους αλλά και στον εαυτό του, αυτή του τη στάση. Συγκεντρώνει με κόπο τις αναμνήσεις του (έχει αυτή την ικανότητα να μαζεύει όλες εκείνες τις μικρές αλλά και κομβικές στιγμές κατά τις οποίες όλα αλλάζουν, εκείνες τις στιγμές που όταν συμβαίνουν δεν συνειδητοποιείς την κρισιμότητά τους, συνήθως είναι αθόρυβες και μοιάζουν ακίνδυνες), ακόμα και τις πιο επώδυνες, καθώς και τις μαρτυρίες από τις γυναίκες που πέρασαν από τη ζωή του αδερφού του και δημιουργεί ένα έργο για το Τραύμα, το πένθος, τη βία. Η αφήγηση είναι χωρισμένη σε γεγονότα. Δεκαέξι συνολικά γεγονότα που συνθέτουν ένα μωσαϊκό αναμνήσεων.
Πολλές φορές απεχθανόμουν τον αδερφό μου, όμως έχω ανάγκη να καταλάβω.
Ο αδερφός του μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον φτώχειας και απόρριψης, το σκηνικό που γνωρίζουμε πολύ καλά από τα προηγούμενα βιβλία του Λουί, και εγκαταλείφθηκε από νωρίς από τον βιολογικό του πατέρα. Υπήρξε ένας βίαιος άνθρωπος, σκληρός και θυμωμένος, με εθισμό στο αλκοόλ. Υπήρξε όμως και τρυφερός σε κάποιες στιγμές του, όπως παραδέχτηκαν κάποιες από τις γυναίκες που έζησαν μαζί του, ευάλωτος και εύθραυστος. Αντιφατικό; Ίσως όχι αν αναλογιστούμε ότι ήταν ένας τραυματισμένος και τσακισμένος άνθρωπος που όλη του τη ζωή έψαχνε μια απάντηση και μια διέξοδο. Μια απάντηση που να δικαιολογεί την απόρριψη και μια διέξοδο σε μια ζωή λίγο πιο γαλήνια, χωρίς θυμό, στην οποία θα μπορούσε να βρει τρόπο να αγαπήσει και να αγαπηθεί. Ένας άνθρωπος ο οποίος έψαχνε λίγο χώρο. Δυστυχώς, δεν τον βρήκε ποτέ.
Κάπου σημειώνει ο Λουί “δεν ξέρω, είναι όλα πολύ μπερδεμένα σε αυτή την ιστορία, όλοι έχουν δίκιο, όλοι έχουν άδικο”. Και αυτό το συναίσθημα διατρέχει όλο το βιβλίο. Η ιστορία ξεδιπλώνεται με ειλικρίνεια αλλά και με αμφιθυμία και συνεχώς αναρωτιέσαι αν αυτό που νιώθεις είναι οργή ή λύπη. Ή μήπως είναι μια ανάγκη για συγχώρεση; Ο Λουί θέλει να αποκαταστήσει την αλήθεια, να τοποθετήσει τα γεγονότα στη σειρά και να καταφέρει να μιλήσει για όλα όσα τον βοηθούν να πάει παρακάτω.
Τελικά, δύο είναι σταθερά τα στοιχεία που κρατώ πάντοτε από τα βιβλία του: το πρώτο είναι ότι παίρνει κάτι εντελώς προσωπικό και το καθιστά συλλογικό, πολιτικό, κάτι που αφορά όλους. Και το δεύτερο είναι η κρισιμότητα του “παρακάτω”, της αλλαγής σελίδας. Τα έργα του αποτελούν μια οδυνηρή αλήθεια και μια απόπειρα ουσιαστικής αλλαγής. Να κάνει αυτό που δεν πρόλαβε να κάνει ο αδερφός του. Να βρει την πληγή και να την αποκαλύψει. Όχι να προσπαθήσει να την κλείσει επιπόλαια, να την ξεχάσει και να συνεχίσει να περπατά στον ίδιο δρόμο βίας, ρατσισμού και καταπίεσης.
Ο αδερφός μου κουβαλούσε το πένθος της ζωής που ήταν σίγουρος πως έπρεπε να ζει, μα που κάτι, δεν ήξερε ακριβώς τι, ο κόσμος, η πραγματικότητα, μια κατάρα του το είχε κλέψει.
Ο Εντουάρ Λουί είναι καθηλωτικός, αφοπλιστικός και, όπως πάντα, αναγκαίος.
Info
Η Κατάρρευση, Édouard Louis, μετάφραση Στέλα Ζουμπουλάκη, εκδόσεις Αντίποδες, 2025